افزایش سرمایه در بورس توضیح مختصر

قبل از شروع صحبت درباره افزایش سرمایه، ابتدا بهتر است بدانیم که سرمایه چیست.

سرمایه عددی است که به عنوان آورده سهامداران، در اداره ثبت شرکت‏ ها و به عنوان سرمایه شرکت، ثبت شده است. بعضی افراد به اشتباه فکر می ‌کنند سرمایه شرکت همان دارای ‌هایش است یا سرمایه و دارایی با هم برابرند. در حالی که هر دو فکر اشتباه است. علتش هم این است که مثلا اگر شرکتی در شروع فعالیت خود یک میلیارد سرمایه ثبت کند، به مرور و پس از فعالیت خود، اموالی را خرید و فروش می کند.

بنابراین ممکن است قیمت آن اموال تغییر کند یا شرکت به هر دلیلی ضرری متحمل شود و یا از خرید و فروش چیزی سود کند. همه این خرید و فروش ها و سود و زیان ها‏ دارایی شرکت محسوب می شوند. بنابراین بعد از 10 سال، دیگر عدد دارایی های شرکت به اندازه سرمایه ای که روز اول ثبت کرده است، نیست.

پس سرمایه رقمی است که در اداره ثبت شرکت ها به ثبت رسیده و شرکت ها با طی کردن یکسری مراحل قانونی می توانند رقم سرمایه ثبت شده خود نزد اداره ثبت شرکت ها را افزایش دهند که به این فرآیند افزایش سرمایه گفته می شود. این افزایش سرمایه می تواند از طریق روش های مختلفی مانند: طرح های توسعه شرکت ها، تجدید ارزیابی در دارایی های شرکت، آورده نقدی و سود های انباشته شرکت افزایش یابد.

افزایش سرمایه چیست؟

برای این که به سادگی بتوانیم مفهوم افزایش سرمایه را توضیح دهیم، یک مثال ساده می زنیم:

شما یک تاکسی می خرید و آن را در اختیار دوستتان می گذارید تا با آن کار کند. قرار است که در سود این کار (بعد از کم‌ کردن تمام هزینه ها) شریک شوید.

برای این که مطمئن شوید تمام سرمایه خود را از دست نمی دهید، قرار می گذارید که اگر زیان حاصل از این کار به نصف قیمت ماشین رسید، تاکسی را بفروشید و باقی مانده سرمایه خود را نجات دهید.

۵۰ میلیون تومان پول می دهید و ماشین خریده می شود. در این حالت سرمایه شما ۵۰ میلیون تومان است. پس از مدتی ممکن است یکی از حالت های زیر پیش بیاید:

  1. دوستتان می گوید در یک سال گذشته ۵۰ میلیون سود کرده است. او پیشنهاد می دهد به جای این که سهم خود را بردارید، ماشین قدیمی را بفروشید و یک ماشین بزرگ تر بخرید که درآمد بیشتری دارد. اگر این پیشنهاد را قبول کنید، حالا شما ۱۰۰ میلیون تومان پول نزد دوست خود دارید. (سرمایه خود را از سود افزایش می دهید)
  2.  دوستتان می گوید که از سود این کار راضی بوده است. برای همین تصمیم گرفته که از جیب خود نیز ۵۰ میلیون تومان روی پول ماشین بگذارد که با هم ماشین بزرگ تری بخرید. شما هم اگر دوست داشته باشید می توانید پول بگذارید، در غیر این صورت (چون او، هم پول گذاشته و هم کار می‌کند) سهم بیشتری خواهد داشت. (سرمایه را با آورده جدید افزایش می دهید)
  3. متوجه می شوید که دوست شما ۲۵ میلیون زیان کرده است. طبق قرار قبلی می خواهید ماشین را بفروشید و با اندوه و ناراحتی ۲۵ میلیون باقی مانده را بردارید و بروید. اما متوجه می‌شوید که ماشین گران شده و حالا همین تاکسی را ۱۰۰ میلیون تومان می خرند. زیان شما یک چهارم قیمت ماشین است. (سرمایه شما بدون ورود پول جدید افزایش پیدا کرده است)

در تمام این حالت ها سرمایه شما تغییر می کند. افزایش سرمایه در شرکت ها هم چیزی شبیه به همین مثال است. شاید بد نباشد قبل از آنکه وارد بحث شویم، یک بار دیگر به حالت های مختلف تغییر سرمایه فکر کنید.

افزایش سرمایه یکی از روش های تامین مالی شرکتهاست. شرکت ها برای اینکه بتوانند فعالیت های خود را توسعه دهند و قدرت رقابت خود را حفظ و یا افزایش دهند اقدام به افزایش سرمایه می کنند. در برخی از مواقع نیز این کار به منظور اصلاح و بهبود ساختار مالی شرکت صورت می گیرد. این تامین منابع مالی جدید می تواند به شکل های مختلفی صورت پذیرد. هنگامی که یک شرکت در بورس اوراق بهادر بخواهد سرمایه خود را افزایش دهد باید تعدادی سهام جدید منتشر کند و به سهامداران بفروشد تا مبلغ مورد نیاز برای افزایش سرمایه را تأمین کند. تفاوت اصلی بین انواع روش های افزایش سرمایه، در محل تامین این منابع جدید است. در ادامه درباره انواع روش های آن بیشتر توضیح خواهیم داد.

افزایش سرمایه چگونه صورت می گیرد؟

معمولا روند افزایش سرمایه در شرکت ها به این شکل است که در مرحله اول هیئت مدیره شرکت پیشنهاد خود را به همراه دلایل کافی در خصوص افزایش سرمایه به سهامداران شرکت ارائه می کند. این پیشنهاد در مجمع عمومی فوق العاده شرکت مورد رای گیری سهامداران شرکت قرار می گیرد. سپس در صورت تصویب این پیشنهاد در مجمع و پس از ارائه مجوز از سوی بورس، افزایش سرمایه شرکت صورت می گیرد. قیمت سهام شرکت پس از افزایش سرمایه، دستخوش تغییر می شود. این که افزایش سرمایه شرکت از چه روشی انجام شود، اثرات متفاوتی در این تغییرات قیمت دارد.

انواع افزایش سرمایه:

اگر بخواهیم یک دسته بندی از انواع روش های افزایش سرمایه داشته باشیم، می توان 3 دسته کلی در نظر گرفت:

  1. از محل سود انباشته (سهام جایزه)
  2. از محل آورده نقدی و مطالبات حال شده سهامداران
  3. از محل تجدید ارزیابی دارایی های ثابت

در ادامه به توضیح هر یک از روش های افزایش سرمایه خواهیم پرداخت.

1- افزایش سرمایه از محل سود انباشته:

طبق قانون تجارت، شرکت ها موظف هستند سالیانه درصدی از سود خود را نزد خود نگهداری شوند. این سود در حسابی تحت عنوان سود انباشته در صورت های مالی شرکت ثبت می شود. در مواقعی که شرکت سود انباشته مناسبی دارد، تصمیم می گیرد که افزایش سرمایه خود را از این روش انجام بدهد و با این کار منابع جدید مورد نیاز خود را تامین کند. پس در روش سود انباشته عملا جریان نقدینگی جدید به شرکت وارد نمی شود. پس به دلیل اینکه سهامداران پولی برای سهام جدید خود پرداخت نمی کنند به سهامی که به این روش به سهامدار تعلق می گیرد، سهام جایزه هم گفته می شود. در روش سود انباشته درصد مالکیت شما در شرکت تغییری پیدا نمی کند یعنی به همان نسبت که سرمایه شرکت زیاد می شود تعداد سهام شما نیز افزایش پیدا می کند. از نظر تئوریک میزان دارایی شما نیز تغییری نمی کند، یعنی به همان نسبت که تعداد سهام شما زیاد می شود قیمت سهام کاهش پیدا می کند.

2- افزایش سرمایه از محل آورده نقدی:

در مواقعی که شرکت سود انباشته مناسبی ندارد و یا می خواهد که منابع مالی جدید به شرکت وارد کند، از محل آورده نقدی سهامداران اقدام به افزایش سرمایه می کند. به دلیل اینکه افزایش سرمایه از این روش، نیازمند تأمین منابع جدید از سوی سهامداران فعلی شرکت است، شرکت حق استفاده و حضور در آن را ابتدا به سهامداران شرکت می‌دهد. به این صورت که اوراقی تحت عنوان حق تقدم سهام در اختیار سهامداران فعلی قرار می گیرد. سهامدار در مدت زمان مجاز برای معاملات این اوراق که معمولا ۲ ماه است و به آن مهلت پذیره نویسی گفته می شود، می تواند یکی از دو کار را انجام دهد:

  1. پرداخت مبلغ اسمی سهام: در این روش شما به ازای هر سهم باید مبلغی را در این بازه زمانی ۲ ماهه به شرکت پرداخت نمایید. این مبلغ در ایران معمولا ۱۰۰۰ ریال (قیمت اسمی سهم) است. با این کار پس از طی شدن مراحل افزایش سرمایه، حق تقدم شما تبدیل به سهم عادی می شود.
  2. فروش حق تقدم: اگرشما به هر علتی تمایل نداشته باشید که از حق تقدم های خود استفاده کنید می توانید در این بازه زمانی ۲ ماهه حق تقدم های خود را به سرمایه گذاران دیگر بفروشید. این حق تقدم ها مثل سهام عادی در بورس قابل معامله هستند. مثلا نماد شرکت ایران خودرو در بورس، خودرو می باشد و نماد حق تقدم آن به صورت خودروح معامله می شود. قیمت حق تقدم به اندازه آورده شما (معمولا ۱۰۰۰ ریال) از قیمت روز سهم اصلی در بازار کمتر است.
حق تقدم چیست؟

در افزایش سرمایه از نوع آورده نقدی ترتیبی اتخاذ شده تا کسانی که تا قبل از مجمع فوق العاده سهامدار شرکت مربوطه بوده‌اند نسبت به سایرین برای شرکت در افزایش سرمایه تقدم داشته باشند، به همین دلیلی سهامی از طرف شرکت منتشر می‌شود که به آن‌ها سهام حق تقدم می‌گویند.

نماد حق تقدم سهام شرکت ها همان نماد سهام عادی شرکت است که حرف “ح” به آخر آن اضافه شده است. به عنوان مثال نماد بورسی شرکت لبنیات کالبر در بورس غالبر است و نماد حق تقدم آن “غالبرح” می باشد.

3- افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی ها:

در این روش از محل تجدید ارزیابی دارایی ها، شرکت دارایی های ثابت مشهود خود را نظیر زمین، ساختمان، ماشین آلات و تجهیزات، سرمایه گذاری ها و … را مورد تجدید ارزیابی قرار می دهند. با این کار ارزش دارایی های شرکت در ترازنامه به روز می شود. در نتیجه از آنجایی که معادله حسابداری در ترازنامه باید برقرار باقی بماند و بدهی های شرکت نیز تغییری نکرده، سرمایه شرکت باید افزایش پیدا کند تا این معادله برقرار بماند. در این روش نیز پولی به شرکت وارد نمی شود و فقط یک عملیات حسابداری در صورت های مالی شرکت رخ می دهد. در این روش نیز به همان مقدار که تعداد سهام شما افزایش پیدا می کند قیمت آن کاهش پیدا می کند، در نتیجه تغییری در دارایی شما رخ نمی دهد.

فهرست